مقدمه:

با توجه به زندگی ماشینی امروزی و در پی آن وجود مشکلات عدیده ی روانی-اجتماعی و فشار ناشی از مشکلات مختلف اعم از مادی و معنوی بر افراد ، بر آن شدیم تا در جهت آبادانی هرچه بیشتر سرزمینمان ایران و در راستای کمک به شناخت ، دادن آگاهی و در نهایت کمک به درمان انواع مشکلات و اختلالات رفتاری ، شخصیتی ، اجتماعی و ... پرسنل در تمامی رده ها اعم از کارگر ساده ، کارمندان میانی و لایه های مدیریتی با هر مدرک تحصیلی ، گامی بلند و درخور توجه برداشته و با استفاده از جدیدترین و به روزترین آزمون ها ابتدا به شناسایی و در مراحل بعد با اجرای جلسات درمانی ، توجیهی و پرسش و پاسخ برای افراد دچار مشکل به رفع نقایص موجود کمک نموده و با هدف افزایش راندمان کاری پرسنل و همچنین چینش صحیح کارمندان تازه استخدام با توجه به توانمندیهای متفاوت آنان و در نظر گرفتن تفاوت های فردی در متغیرهایی از قبیل هوش ، شخصیت ، توجه و تمرکز ، قاطعیت و بسیاری حیطه های دیگر همکاری شایسته ای داشته باشیم.
در نظر بگیرید کارمندی را که به علت وجود نقص توجه و تمرکز شناخته نشده در وی ، مدام در محیط کار دچار اشتباه و سردگمی میگردد ، و همین امر علاوه بر تحمیل بار مالی اضافی بر سازمان ، باعث آسیب دیدگی روحی و روانی دوچندان وی در نتیجه ی برخورد قهرآمیز مدیران و جریمه های احتمالی برای اشتباهات خود میشود و در مواردی این بار روانی به زندگی خصوصی فرد رسوخ کرده و تاثیرات منفی بر روابط زناشویی و تعامل با فرزندان خواهد داشت و در خانواده های سست بنیان تا مرز فروپاشی نظام خانواده پیش خواهد رفت.

به همین منظور و در راستای حل اینگونه مشکلات و جلوگیری از بروز چنین مواردی بر آن شدیم تا با استفاده از به روزترین آزمون های موجود به شناسایی اینگونه اختلالات در افراد اقدام نمائیم . در گام نخست و در جهت غربالگری مشکلات احتمالی رفتاری-روانی و مشکلات در تعاملات اجتماعی ، از ابزار پرسشنامه خودگزارشی ASR که یکی از دقیق ترین ابزارهای ارزیابی سریع پرسنل است استفاده مینمائیم.
این آزمون با بیش از یکصد پرسش از ضروری ترین آزمون ها در جهت کمک به روان شناسان در شناسایی سریع مشکلات و استفاده ی موازی به همراه مصاحبه ی بالینی با افراد میباشد.

آزمون غربالگری مشکلات رفتاری و روان شناختی بزرگسالان ASR

كاربرد : با استفاده از این مقیاس، طیف وسیعی از جنبه‌های رفتاری بزرگسالان و آسیب‌شناسی روانی آن ها مورد ارزیابی قرار میگیرد.

خلاصه ای از این حیطه‌ها عبارتند از:
اضطراب / افسردگی
مشکلات اضطرابی
شکایات جسمانی
مشکلات نقص توجه / بیش فعالی
مشکلات رفتار پرخاشگرانه
گوشه گیری
مشکلات رفتار ضد اجتماعی و بسیاری حیطه های دیگر
با این ارزیابی كلی، درمانگر می‌تواند مشكل فرد را به طور اطمینان بخشی تشخیص دهد و بر طبق آن برنامه درمانی مناسبی را طراحی كند.
روش اجرا : این پرسشنامه توسط شخص مراجع تكمیل می‌شود و كلیه مشكلات عاطفی، رفتاری و اجتماعی فرد را درجه‌بندی می کند. سپس 3 نوع نمره از كلیه‌ی مقیاس‌ها به دست می‌آید كه شامل نمرات خام، رتبه‌های درصدی و نمراتT است كه در یك نیمرخ نمایش داده می‌شود.
رده سنی : این پرسشنامه برای سنین 18 تا 59سال كاربرد دارد.
برخی از موارد استفاده آزمونASR :
این آزمون را میتوان بصورت دوره ای بر روی آزمودنی تحت درمان انجام داد تا متوجه شویم دامنه مشکلات به حد نرمال رسیده است یا خیر .
در نیمرخ مقیاسهای سندرم ها ، مواردی چون اضطراب/افسردگی ، گوشه گیری/افسردگی ، شكایات جسمانی ، مشكلات اجتماعی ، مشكلات تفكر ، مشكلات توجه ، رفتار قانون شكنی و رفتار پرخاشگرانه مورد ارزیابی قرار میگیرند .
در نیمرخ DSM مشكلاتی چون مشكلات اضطرابی ، مشكلات جسمانی ، مشكلات كمبود توجه و بیش فعالی ، مشكلات رفتار مقابله ای و ... مورد ارزیابی قرار میگیرند .
این آزمون همچنین مقیاسهای مشكلات درونی سازی و برونی سازی و مشكلات كلی را ارزیابی مینماید .
این آزمون به ویژه در غربالگری پیش از مصاحبه بالینی اهمیت فراوان دارد.
در صورت نمایان شدن مشکل در هر حیطه ، آزمون های تخصصی آن حیطه برای اثبات وجود مشکل اجرا خواهد گردید.
فرزین اعتمادمقدم
آزمون IVA تشخیص دقیق اختلال نقص توجه / بیش فعالی و تفکیک مشکلات نقص توجه دیداری و شنیداری
یکی از رایج ترین مشکلات در افراد ، اختلال نقص توجه / بیش فعالی است ، این اختلال در صورتی بسیار آسیب زا خواهد بود که در کودکی و نوجوانی مورد شناسایی و درمان قرار نگیرد و در سن بزرگسالی در زندگی تحصیلی ، اجتماعی و انگیزه ی پیشرفت فرد خلل بوجود آورد . آزمون IVA که در ادامه به توضیح مفصل آن خواهیم پرداخت در خصوص کلیه ی پرسنل سازمان ها و ادارات قابل و لازم الاجرا بوده و یکی از اصلی ترین ابزار عملی در زمینه ی تشخیص اختلال نقص توجه / بیش فعالی میباشد ، چه بسیار افرادی که با اجرای این آزمون به مشکل اصلی خود پی برده و زندگی موفق و جدیدی پس از طی مراحل درمان این اختلال پیش گرفته اند.

IVA، یک آزمون پیوسته دیداری شنیداری 20 دقیقه ای است که دو عامل اصلی یعنی کنترل واکنش و توجه را مورد ارزیابی قرار می دهد.
آزمون IVA+PLUS بر مبنای راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی DSM-IV تدوین شده و به تشخیص و تفکیک انواع ADHD شامل نوع کمبود توجه، نوع بیش فعال(تکانشگر)، نوع ترکیبی و نوع ناشناخته (NOS)، می پردازد.
بعلاوه از این آزمون برای بررسی مشکلات و اختلالات دیگری نظیر مشکلاتِ خود کنترلیِ مرتبط با جراحت سر، اختلالات خواب، افسردگی، اضطراب، اختلالات یادگیری، زوال عقل و مشکلات پزشکی دیگر، استفاده می شود. این آزمون برای افراد ۶ سال به بالا و بزرگسالان قابل اجرا می باشد. مدت زمان اجرای این آزمون (همراه با بخش آموزش) حدوداً ۲۰ دقیقه می باشد. تکلیف آزمون شامل پاسخ یا عدم پاسخ (بازداری پاسخ) به ۵۰۰ محرک آزمون می باشد. هر محرک فقط یک و نیم ثانیه ارائه می گردد. بنابراین، آزمون به حفظ توجه نیاز دارد.
مزایای استفاده از آزمون IVA :
۱- در ۲۰ دقیقه به درمانگر کمک می کند تا انواع بیش فعالی را بر اساس DSM تشخیص دهد.
۲- به درمانگر در تشخیص دقیق کمک می کند.
۳- انواع عدم دقت بینایی و شنوایی و تکانشی بودن را اندازه گیری کند.
۴- به والدین و معلمین کمک می کند تا به مشکلات کودک و دانش آموز خود واقف گردند. برای مثال کودک در یادگیری از طریق بینایی مشکل دارد و یا شنوایی.
۵- بهترین سبک یادگیری کودک را آشکار می کند.
۶-اجرای آن بسیار آسان است و مراجع و درمانگر هیچ مشکلی در اجرای آن ندارند.
۷- بدلیل برخورداری از ثبات بالای آزمون-آزمون مجدد به درمانگر کمک می کند تا اثر درمان را بررسی کند.
۸- به درمانگر کمک می کند تا از مشکلات انگیزشی و آسیب های عصبی آگاه شود.
۹- از نتایج ان می توان برای فعالیت های پژوهشی استفاده کرد.
۱۰- از نوع پیشرفته که برای سن ۱۸ سال به بالا استفاده می شود می توان کنش های اجرایی مغز که در بیمارانی مانند آسیب های مغزی، اختلالات خواب، افسردگی، اضطراب، اختلالات یادگیری، زوال عقل مختل می شود، استفاده کرد.

تست IVA چهار مقوله اصلی را اندازه گیری می کند:
۱- توجه :که هوشیاری، کانون توجه و سرعت را در هر کدام از انواع توجه مداوم، انتخابی، تقسیم شده، متمرکز و متناوب اندازه گیری می کند.
۲- کنترل پاسخ که شامل: احتیاط، تحمل، ثبات و تنظیم حرکات ظریف حرکتی است.
۳- کیفیت که شامل: سبک یادگیری و آمادگی برای یادگیری است.
۴- اعتبار: درک، روانی-حرکتی و مقاومت در برابر خستگی را می سنجد.
به طور کلی این آزمون ۵۰ ویژگی را در دو بعد بینایی و شنوایی اندازه گیری می کند و مشخص می کند مغز فرد در پردازش اطلاعات بینایی و شنوایی و پاسخ حرکتی چگونه عمل می کند.
از مهم ترین ۵۰ ویژگی مورد ارزیابی IVA می توان به عوامل زیر اشاره کرد:
۱-احتیاط Prudence
این مقیاس نشان می دهد که فرد با تفکر و تامل به محرک ها پاسخ می دهد و یا ناگهانی و بدون برنامه ریزی قبلی. نمره پایین در این مقیاس می تواند نشان دهنده بی دقتی، بی فکری و اقدام بدون فکر فرد باشد.
۲- ثبات Consistency
گاهی اوقات فرد مجبور است که به یک محرک تکراری برای مدتی طولانی پاسخ بدهد که برای گرفتن پاسخ بهتر نیاز به توانایی حفظ تمرکز دارد. نمره پایین در این مقیاس می تواند نشان دهنده بی دقتی و حواس پرتی در هنگام انجام تکالیف تکراری باشد .
۳- تحمل Stamina
برای موفقیت لازم است فرد نیروی خود را حفظ کند و این مقیاس نشان می دهد که سرعت واکنش فرد در نیمه اول آزمون با نیمه دوم آزمون یکسان است و یا فرد کاری را با انرژی شروع می کند و بعد از مدتی انرژی کاهش و یا از بین می رود. این مقیاس برای شناسایی مشکلات در توجه طولانی مدت مورد استفاده قرار می گیرد.
۴- تنظیم حرکات ظریف Fine Motor Regulation
موفقیت در هر کاری لازمه اش این است که فرد دستور العمل را رعایت کند و نت خارج از دستور نزند. این مقیاس اطلاعاتی را فراهم می کند که فرد بر مبنای دستورالعمل آزمون عمل می کند و یا هر طریق که خودش دوست دارد. گاهی اوقات نیاز است که فرد صبر کند و گاهی سریع پاسخ دهد. این مقیاس، شدت بی قراری و نا آرامی و بی حوصلگی فرد را مورد ارزیابی قرار می دهد.
۵-مقیاس توجه Attention
2 نوع توجه در انسان مهم است دیداری و شنیداری، که در هر کدام سه بعد: تمرکز، سرعت و هوشیاری و یا گوش بزنگی وجود دارد:
۱-۵ -هوشیاری و یا گوش به زنگی Vigilance
در پاسخ به محرک ها فرد باید گوش به زنگ باشد که چه زمانی به محرک اصلی ( پاسخ درست) پاسخ بدهد و چه زمانی به محرک خطا ( پاسخ نادرست) پاسخ ندهد. خطا زمانی صورت می گیرد که فرد به محرک خطا پاسخ بدهد و به محرک اصلی با بی دقتی پاسخ دهد. نمره پایین می تواند نشان دهنده دادن پاسخ از روی سهل انگاری و بی اعتنایی باشد.
۲-۵ -تمرکز Focus
این عامل بیانگر تغییر واریانس سرعت عکس العمل در پاسخهای صحیح است. نمره پایین در این مقیاس می تواند نشان دهنده توجه ضعیف و پاسخ دادن سرسری فرد باشد .
۳-۵-سرعت Speed
سرعت ، زمان واکنش به پاسخ های صحیح را اندازه گیری کرده و سرعت پردازش مغزی را مورد بررسی قرار می دهد. نمره پایین نشان دهنده این است که فرد تمایل به وقت تلف کردن دارد و یا دچار کندی روانی-حرکتی است.
۶- ادراک Comprehension
این مقیاس نشان می دهد که فرد به محرک ها از روی درک و فهم جواب می دهد و یا به صورت تصادفی و در واقع این مقیاس پاسخ های تصادفی را شناسایی می کند. این مقیاس به تشخیص بیش فعالی حساس می باشد.
۷- حسی-حرکتی Sensory/ motor
این مقیاس سرعت زمان واکنش به محرک را یعنی از زمانی که می شنود و یا می بیند مورد بررسی قرار می دهد. برای مثال از زمانی که سوال امتحان را می بیند ویا می شنود تا زمانی که پاسخ می دهد، در بر می گیرد.
۸- انواع توجه Attention
از ترکیب مقیاس های مختلف می توان ۵ نوع توجه را بررسی کرد:
۱-۸ -توجه متمرکز Focused Attention: برای پاسخ صحیح نیاز به تمرکز روی همان موضوع خاص را داریم. این مقیاس توانایی پاسخدهی صحیح به محرک خاص را اندازه می گیرد. برای مثال هنگام درس خواندن فقط روی درس تمرکز می کنیم نه محرک ها و چیزهای دیگر.
۲-۸- توجه مداوم Sustained Attention: این توجه بیانگر توانایی حفظ توجه روی موضوع خاصی است. یعنی بعد از اینکه توجه ایجاد شد آن توجه برای مدتی حفظ شود.
۳-۸ -توجه انتخابی Selective Attention: تواناییِ شناختی، برای پاسخدهی صحیح به موضوع مرتبط با هدف و عدم پاسخ به موضوعی است که مرتبط با هدف نیست.
۴-۸ -توجه متناوب Alternating Attention: انعطاف پذیریِ شناختی در انتقال توجه از یک محرک به محرکی دیگر برای مثال از دیداری به شنیداری و بر عکس.
۵-۸ ߝ توجه تقسیم شده Divided Attention: توانایی پاسخدهی همزمان به چند موضوع یا چند تکالیف مختلف، توجه تقسیم شده گفته می شود. برای مثال فرد همزمان درس می خواند، تلویزیون تماشا می کند و حرف هم می زند.
اعتبار و روایی آزمون
نتایج مطالعات نشان می دهد که آزمون IVA+PLUS حساسیت کافی (۹۲%) و قدرت پیش بینی درست (۸۹%) را برای تشخیص درست ADHD در کودکان دارد. اعتبار آزمون در روش باز آزمون نشان می دهد ۲۲ مقیاسIVA با یکدیگر رابطه مستقیم و مثبت (۸۸%-۴۶%)را دارد. به طور کلی یافته ها نشان می دهد که این آزمون از اعتبار و روایی مطلوب و بالایی در بررسی توجه و دقت و تشخیص ADHD برخوردار می باشد.
از آنجا که بسیاری از مشکلات تحصیلی و یادگیری و شغلی میتواند محصول نقص توجه باشد که فرد از آن بی خبر است ، لذا اجرای این آزمون برای بزرگسالان توصیه میشود.
فرزین اعتمادمقدم
آزمون شخصیت NEO فرم بلند 240 سئوالی :
یکی از معتبرترین آزمونها که در شناسایی ابعاد شخصیتی فرد موثر است ، آزمون نئو میباشد ، این آزمون با شاخص هایی از قبیل درون گرایی و برون گرایی به مدیران در جایگزینی پرسنل کمک شایان توجهی مینماید ، به عنوان مثال استفاده از افراد برون گرا در پست هایی که بیشتر نیاز به ارتباط با ارباب رجوع دارند و استفاده از افراد درون گرا برای پست های دفتری و کم تعاملی تر مناسب تر است .
این آزمون میتواند در شناسایی جنبه های شخصیتی افراد در روان شناسی صنعتی و سازمانی کاربرد موثری داشته باشد.

آزمون شخصیتی نئو ( فرم تجدید نظر شده) یکی از آزمون های جامعی است که پنج جنبه یا محدوده اصلی شخصیت و ویژگی های مرتبط با این جنبه ها را می سنجد. این پنج جنبه یا محدوده اصلی که در شاخص های آزمون مورد بررسی قرار می گیرند امکان بررسی جامعی از شخصیت افراد بالغ را فراهم می سازد .
آزمون NEO PI-R فرم تکمیل شده آزمون شخصیتی NEO می باشد . آزمون NEO در سال 1985 توسط کاستا و مک ری ارائه شد . در این آزمون اولیه ، سه مقیاس اصلی که به نحو وسیعی در مورد آنها تحقیق شده بود یعنی عصبیت یا (نروتیزم با علامت مخفف N) ، برونگرایی (با علامت مخفف E) و باز بودن (با علامت مخفف O) مورد نظر قرار گرفته بودند . در این آزمون فقط به طور مختصر و در مقیاس های کلی شاخص های توافق (با علامت مخفف A) و وجدانی بودن (با علامت مخفف C) مورد ارزیابی قرار می گرفتند . در سال 1980 چندین پیشنهاد موثر توسط استفاده کنندگان از آزمون برای بسط و توسعه آزمون ارائه گردید .
مولفین اولیه آزمون بر این اعتقاداند که ابزارهای اندازه گیری این گونه بایستی بر اساس تحقیقات جاری تحول یابند ، اما تاکید می کنند که در هر حال بایستی ابزار یک ابزار ثابت استاندارد برای ضبط و توسعه یک آرشیو طولانی مدت هم وجود داشته باشد . در مورد آزمون NEO PI-Rکه اکنون دارای شاخص های A ،C می باشد تاکنون به اندازه کافی مورد پژوهش و ارزیابی بالینی قرار گرفته و می تواند در طی سالهای آینده به عنوان یک ابزار مفید با اطمینان به کار گرفته شود.
آزمون NEO PI-R در برگیرنده یک الگوی فرضی است که از نتیجه تقطیر دهه های متمادی تحقیقات با روش تحلیل عوامل Factor analysis بروی ساختار شخصیت بدست آمده است . شاخص های این آزمون خود از گسترش و پالایش ترکیبی از منطق و روش های تحلیل عامل بدست آمده و این شاخص ها به مدت تقریبی 15 سال مورد پژوهش وسیع هم بروی نمونه های بالینی (مراجعین به کلینیک های اعصاب و روان) و هم نمونه هایی از افراد بالغ بهنجار قرار گرفته اند .
آزمون NEO PI-R وسیله ای برای ارزیابی ویژگی های شخصیتی بهنجار می باشد که توانسته است کاربردهای خوب و مناسبی را در موقعیت های کلینیکی یا بالینی و تحقیقی از خود نشان دهد . این راهنما اطلاعاتی را در زمینه نحوه اجراء و سیستم نمره گزاری ، تفسیر شاخص های آزمون و توصیه های برای مواد کاربردی آزمون ارائه می نماید .

مواد و کاربرد آزمون
الف) پاسخنامه :
پاسخنامه آزمون دارای قسمتی است که آزمودنی مشخصـات خود را در آنجا ثبـت می­کند . همچنین در قسمت پایین پاسخنامه 3 سوال مربوط به اعتبار آزمون قرار دارند که آزمودنی پس از خاتمه آزمون آنها را جواب می دهد . در برگه اول پرسشنامه نحوه قرار دادن پاسخ ها بروی پاسخنامه برای آزمودنی توضیح داده شده است . در واقع آزمودنی در واکنش به هر جمله از 240 عبارت آزمون یکی از گزینه های کاملاً قبول (ک ߝ ق) ، قبول (ق) ، خنثی (خ) ، رد (ر) یا کاملاً رد (ک ر) را انتخاب نموده و در مقابل شماره همان عبارت در پاسخنامه دور پاسخ مورد نظر را دایره می کشد . بدین ترتیب پاسخنامه تکمیل می گردد.
ج)کنترل اعتبار:
در پایین پاسخنامه سه سوال برای کنترل اعتبار آزمون قرار داده شده است . سوال الف:از آزمودنی پرسیده است آیا با صداقت و درستی به عبارت های پاسخ داده است در تحقیقات برروی آزمون دیده شده است که 99 درصد از پاسخ گویان به این سوال پاسخ کاملا موافق داده اند . آزمودنی هایی که در پاسخ های رد یا کاملا رد می دهند ممکن است شخصاً داوطلب آزمایش نبوده اند ویا بی توجه و به طور سرسری به سوال پاسخ گفته اند و یا اینکه دچار نوعی گیجی و یا حواس پرتی بوده اند و ردیف های پاسخنامه را گم می کرده اند در هر صورت و به هر دلیل پاسخ رد و کاملا رد به سوال «الف» موجب بی اعتباری آزمون می گردد در این موارد درمانگرها و سایر کاربرهای آزمون بایستی متوجه این عدم تمایل و بی رغبتی آزمودنی باشند و آنرا تفسیر نمایند . حتی در چنین مواردی برخی از درمانگرها باز هم تست را نمره گذاری نموده و نتایج مورد توجه قرار میدهند .
سوالات ب و ج: از آزمودنی می پرسد که آیا آزمودنی به تمام سوالات پاسخ گفته است ؟ و دیگر اینکه آیا پاسخ های خود را در محل صحیح علامت گذاری نموده است؟ در واقع اگر به این دو سوال پاسخ منفی داده باشد بهتر است که آزمونگر دلیل جا انداختن و بی جواب گذاشتن برخی از عبارات را جویا شود و تا جایی که امکان دارد به آزمودنی کمک نماید تا پاسخها تکمیل گردد. چنانچه آزمودنی پاسخ منفی به سوال«ج» داده باشد، این مسئله می­تواند نشانگر بی توجهی آزمودنی و در نتیجه بی اعتباری آزمون باشد . معمولا یک درمانگر کارآزموده مایل است که دلیل این مسئله را جستجو نموده و در نهایت نسبت به اعتبار یا عدم اعتبار آزمون تصمیم گیری نماید .
.
ارائه اطلاعات به آزمودنی:
آزمون NEO PI-R برای استفاده افراد کارآزموده در حیطه آزمون های روانشناختی طراحی شده است . به طور کلی در حیطه این علم ارائه نسخه ای از نمرات ، پروفایل و یا گزارش تفسیر آزمون به آزمودنی توصیه نمی شود و در جاهایی نیز بشدت منع گریده است . در موارد استثنا که درمانگر بر اساس شواهد درمانی که اطلاعاتی از تست می تواند از آزمودنی در جهت بهبود درمان کمک نماید ، این کار می تواند با احتیاط صورت گیرد . چنانچه این اطلاعات به صورت جملاتی که نشان دهنده وضعیت شخصیتی فرد به طور اجمالی باشد ، اغلب قریب به اتفاق آزمودنی ها می توانند از آن بهره مند شوند و رضایت خاطر آنان فراهم آورده شود . به همین منظور برای تست NEO PI-R یک برگه خلاصه نتایج در نظر گرفته شده که وضعیت فرد را در پنج شاخص اصلی نشان می دهد و این برگه می تواند توسط آزمونگر یا درمانگر به مراجعه کننده ارائه شود . چنین برگه ای در صفحه نشان داده شده است .
از این آزمون برای موارد کلینیکی، مشاوره ازدواج، خود شناسی، انتخاب ، استخدام کارکنان و آموزش و استعداد یابی مدیران سازمانها می توان استفاده کرد. با توجه به نتایج به دست آمده از این آزمون می توان با رگه های شخصیتی و نقاط ضعف و قوت افراد آشنا شد و برای مسایلی چون برنامه ریزی های شغلی،انتخاب همسر، استعداد یابی، افزایش خودآگاهی، استخدام و ... از داده های آن بهره گرفت.

فرزین اعتمادمقدم

^