امروزه بسیاری از مادران و پدران از شیطنت بسیار زیاد کودکانشان شکایت دارند. آنها اظهار می‌دارند که فرزندشان مرتب در حال حرکت و فعالیت است و نوعی حالت بی‌قراری و ناآرامی در او مشاهده می‌کنند. برخی از این والدین از فقدان تمرکز حواس و ضعف درسی کودک نیز صحبت می‌کنند. آنها مرتب فرزندشان را مورد سرزنش قرار می‌دهند. این کودکان بعضا مورد انتقاد و تنبیه بسیار زیاد قرار می‌گیرند. برخی از والدین و یا معلمان با دیدن پرتحرکی فرزندان خود به بیش فعالی آنها مشکوک می شوند اما باید دانست که جنب و جوش زیاد نشانه قانع کننده ای برای این اختلال نیست. باید توجه داشت همانگونه که عدم تشخیص و درمان به موقع بیش فعالی برای کودک مخرب است، به همان اندازه برچسب اشتباه زدن نیز می تواند برای کودک مشکلاتی را ایجاد نماید.


تعریف اختلال نقص توجه/ بیش فعالی

اختلال بیش‌فعالی همراه با نقص توجه یکی از شایع‌ترین اختلالات روانپزشکی در کودکان است که به اختصار ADHD نامیده می‌شود. در یک تعریف جامع، این اختلال عبارت است از «الگوی پایدار بیش‌فعالی یا نقص توجه، به طوری که شدت آن بیش از حد طبیعی یک کودک طی روند رشد باشد. »



علائم اختلال نقص توجه/ بیش فعالی

•پرحرفی
ناتوانی در تمرکز و نداشتن صبر در گوش کردن
•ناتوانی در توجه به جزئیات
•خیال بافی پی در پی
• احساس خطر نمی کنند و به کارهای خطرناک علاقه نشان می دهند
•فراموشکار هستند و مواد مورد نیاز خود از جمله کتابها ، مدادها و اسباب بازی هایشان را گم می کنند
•ناتوانی در انجام تکالیف مدرسه و سایر وظایف محوله
•راحت گیج و پریشان می شوند
•بی قراری و ناآرامی
•مشکل در نشستن و ثابت ماندن، جنب و جوش زیاد
•برهم زدن صحبت و بازی دیگران
• ناتوانی در انتظار کشیدن



انواع اختلال نقص توجه/ بیش فعالی

اختلال بیش فعالی ADHD به سه نوع مختلف تقسیم می شوند
- نوع عمدتا بی توجه
در این نوع فرد نمی تواند روی تکلیفی که به او می‌دهند و یا یک فعالیت خاص تمرکز داشته باشد
- نوع عمدتا تکانشی
در این نوع از اختلال فرد بسیار فعال است. بدون فکر اقدام به فعالیت و انجام کار می‌کند. فعالیت بیش از حد معمول دارد.
- نوع ترکیبی
کودکان با این نوع اختلال نشانه‌هایی از هر دو نوع قبل را که متذکر شدیم دارا هستند. آنها هم در توجه‌کردن مشکل دارند، همچنین بیش‌فعال و پرجنب و جوش هستند، درکنترل تکانش‌های خود دچار مشکل هستند.

بیش فعالی در پسران بیشتر از دختران رخ می دهد و علایم بیش فعالی در بین دو جنس نیز ممکن است متفاوت باشد. در پسران این علائم بیشتر به صورت تحرک و فعالیت زیاد و در دختران به شکل بی توجهی خود را نشان می دهد.



تشخیص اختلال نقص توجه/ بیش فعالی

تشخیص هر یک از سه نوع ADHD شامل مشاهدات گسترده ای از رفتار کودکان مبتلا به ADHD معمولا قبل از سن هفت سالگی است یک فرد باید حداقل شش نشانه از نه نشانه های اصلی نوع خاصی ADHD را نشان دهد. رفتار باید مخل انجام کارهای روزانه و عملکرد فرد باشد. علائم این اختلال باید دست‌کم در دو محل مدرسه، خانه و… مشاهده شود.»
والدین در قدم اول بایستی راجع به تشخیص مطمئن باشند و به فرزندان خود برچسب نادرست نزنند. مراقب باشید به کودک پر انرژی برچسب بیش فعال نزنید. زیر سن چهارسال نمی توان بیش فعالی را تشخیص داد. این نکته را نیز مد نظر داشته باشید که خیلی از اوقات علت اصلی ناآرامی و جنب و جوش زیاد کودک شما بالا بودن بهره هوشی او و عدم ارضاء کنجکاوی ها در محیط است. کودک باهوش در کلاس سریع مطالب را یاد می گیرد و تکرار معلم برای او خسته کننده است، بنابریان در کلاس شروع به حرف زدن و حرکت می کند. در این صورت باید به مسئله از نگاهی متفاوت پرداخته شود.
برای تشخیص صحیح بیش فعالی کودک خود ابتدا به روانشناس متخصص کودک مراجعه کرده و در صورت نیاز روانشناس شما را به روانپزشک ارجاع خواهد داد.



درمان اختلال نقص توجه/ بیش فعالی

درمان سریع برای ADHD وجود ندارد اما علائم آن قابل شناسایی و کنترل هستند. بعضی از اوقات اگردرمان انجام نشود تا بزرگسالی هم ادامه دارد . بهتر است کودک تا قبل از نه سالگی درمان شود چون به شدت بر روی اعتماد به نفس و عملکرد او اثر خواهد گذاشت.

برای درمان بیش فعالی می بایست از برنامه ها و راهکارهای متنوعی استفاده کرد و درمان این بیماری فقط با دارو موثر و مفید نیست. استفاده از داروی ریتالین یا داروهایی از این خانواده تمرکز برقرار می شود ولی معالجه نمی کند و فقط حالت کنترل کننده دارد و مانند این است که وقتی عینک را از چشم در می آوریم باز دید دچار مشکل است. به والدین دارای کودکان مبتلا به بیش‌فعالی توصیه می‌کنیم از آنجایی که دارودرمانی برای کودکان مبتلا به اختلال بیش‌فعالی به تنهایی پاسخگو نیست، بهتر است روش‌های غیر دارویی حتما استفاده شود.

ماساژ درمانی، موسیقی درمانی، صوت درمانی، بازی درمانی و نوروفیدبک نمونه ای از درمان های غیر دارویی و بسیار موثر در زمینه کاهش بیقراری و افزایش تمرکز کودکان بیش فعال هستند.

خوردنی‌هایی مثل کاکائو و شکلات ، و تغذیه ای که دارای افزودنی و مواد نگهدارنده است، به این کودکان تا حد امکان خودداری نمایند. چون باعث تحریک‌پذیری آنها می‌شود.

خواب شبانگاهی این کودکان موضوع مهمی است. آنها باید شب‌ها زودتر به رختخواب بروند. بهتر است والدین برنامه خانواده‌ را به گونه‌ای مناسب تنظیم کنند.

تماشای تلویزیون را محدود کنید.

همچنین والدین باید برنامه تربیتی ویژه ای را متناسب با نیازهای فرزند خود آموزش ببینند و طرح ریزی کنند. درست است که کنار آمدن با کودکان بیش فعال کار ساده ای نیست اما والدین باید بدانند که همراه با درمان خودشان چگونه باید با کودک بیش فعال رفتار کنند.






 






دکتر زهرا ترابی ، روانشناس متخصص کودک ، مركز روانشناسي و مشاوره راه فردا

^