بيماري آلزايمر (Alzheimer's disease) چيست؟


نام این بیماری را بسیار شنیده ایم واگر کمی روراست باشیم همه ما از ابتلا به آن هراس داریم. بیماری آلزایمر به مغز آسیب می رساند. این بیماری باعث از دست رفتن تدریجی و مداوم مغز شده و می تواند بر روی صحبت کردن، فکر کردن و انجام فعالیت های روزانه تأثیر بگذارد.
بیماری آلزایمر به مرور زمان بدتر شده و میزان تحلیل مغز بیشتر می شود اما سرعت این تحلیل در بیماران مختلف متفاوت است. برخی از افراد در همان مراحل ابتدایی بیماری توانایی انجام فعالیت های روزانه خود را از دست می دهند. اما برخی دیگر از افراد ممکن است در مراحل بعدی بیماری با این مشکلات مواجه شوند.
از دست دادن خفیف حافظه در افراد بالای 60 سال شایع است. ممکن است این قضیه به این معنا نباشد که شما به بیماری آلزایمر مبتلا شده اید. اما اگر با مشکلات حافظه مواجه شدید حتماً به پزشک مراجعه کنید. اگر بیماری شما آلزایمر باشد، ممکن است درمان به شما کمک کند.


علل بیماری آلزایمر چیست؟

نوعاً بیماری آلزایمر با پیشرفت سن افزایش می یابد. اما این بیماری٬ دلیل طبیعی سالخوردگی نیست. ولی این یک موقعیت غیر معمول است که دلایلش همچنان مورد مطالعه قرار گرفته است. به نظر می رسد٬ از دست دادن تدریجی عملکرد مغز که از نشانه های بیماری آلزایمر است٬ از دو شکل اصلی آسیب عصب ها٬ تشکیل شده است.


1. سلول های عصبی دچار دولایه ها(Neurofierillary nerve)
2. پروتیین های انباشته شده که به عنوان پلاک های آمیلویید بتا شناخته شده اند٬ در مغز ساخته می شوند.


محققان هنوز مطمئن نیستند که این پروسه ها چرا و چگونه اتفاق می افتد. اما تحقیقات دقیق به یک پروتیین به نام Apo E اشاره کرده اند که برای جابجا کردن مواد چرب در بدن٬ نیاز هستند.
شکل پروتئین APO E که مردم در بدن هایشان دارند به صورت ژنتیکی تعیین شده است و تعداد زیادی از انواع مختلف آن شناسایی شده است. ظاهرا بعضی از آنها با خطر بیماری آلزایمر مرتبط هستند. این ممکن است شکل مشخصی از APO E باشد که منجربه آسیب عصب می شود.

احتمال دیگر این است که پروتئینی که با مواد دیگر در بدن ترکیب می شود٬ در ساخت پلاک ها استفاده شده است. اگر چه که این پروتیین تا حدی موجب بیماری آلزایمر است٬ ژن ها مطمئناً نقش مهمی در بیماری بازی می کنند و فردی که والدینش به بیماری آلزایمر مبتلا بوده اند در خطر بیشتری هستند.

دلایل دیگری پیشنهاد شده اند: یک تئوری نشان می دهد که آلومینیوم بکار رفته در وسایل٬ ممکن است باعث آلزایمر شود. پیشنهاد دیگر ارتباط بین ساختار پلاک و رادیکال های آزاد است. (رادیکال های آزاد: مولکول های آزاد و نا استواری که می توانند باعث فعل و انفعالات شیمیایی مخرب شوند). هر دو تئوری در مباحثه و جدل هستند و هیچکدام ثابت نشده اند. در واقع بسیاری از محققان فکر می کنند که ارتباط بین آلزایمر و آلومینیوم٬ سوال برانگیز است.

سایر علل بیماری آلزایمر چیست؟

مباحثه ی بعدی بر سر زینک است٬ اما ارتباط آن به آلزایمر نامشخص است. به نظر می رسد که زینک در دزهای پایین ممکن است محافظ باشد ولی دز بالایی از آن می تواند مضر باشد. هنوز دانشمندان مطمئن نیستند که آیا پلاک ها باعث آلزایمر می شوند و یا اینکه آنها خود نتیجه ی بیماری هستند.
برخی اسناد وجود دارد که نشان می دهد افراد دارای فشارخون بالا و کلسترول بالا در معرض ابتلا به آلزایمر هستند.
در موارد کمی ٬ آسیب به سر می تواند یک عامل موثر در تشدید بیماری باشد. با اینکه بسیاری از تئوری ها در هر مطالعه هستند٬ این واضح است که بزرگترین عامل خطر ابتلا به آلزایمر٬ سالخوردگی و سابقه ی خانوادگی است.


علائم بيماري آلزايمر چيست؟


در بیماری آلزایمر بتدریج توانایی‌های ذهنی تحلیل می‌رود. بارزترین تظاهر زوال عقل اختلال حافظه‌است. اختلال حافظه معمولاً بتدریج ایجاد شده و پیشرفت می‌کند. در ابتدا اختلال حافظه به وقایع و آموخته‌های اخیر محدود می‌شود ولی بتدریج خاطرات قدیمی هم آسیب می‌بینند. فردي كه دچار اين بيماري مي شود، پاسخ سئوالی را که چند لحظه قبل پرسیده‌است فراموش می‌کند و مجدداً همان سؤال را می‌پرسد. بیمار وسایلش را گم می‌کند و نمی‌داند کجا گذاشته‌است. در خرید و پرداخت پول دچار مشکل می‌شود و نمی‌تواند حساب دارائیش را نگه دارد. بتدریج در شناخت دوستان و آشنایان و نام بردن اسامی آنها نیز مشکل ایجاد می‌شود. کم‌کم مشکل مسیر یابی پیدا شده و اگر تنها از منزل بیرون برود ممکن است گم شود. در موارد شدیدتر حتی در تشخیص اتاق خواب، آشپزخانه، دستشویی و حمام در منزل خودش هم مشکل پیدا می‌کند. بروز اختلال در حافظه و روند تفکر سبب آسیب عملکردهای اجتماعی و شخصی بیمار شده و در نتیجه ممکن است سبب افسردگی، عصبانیت و پرخاشگری بیمار شود.

یکی از مشکلات زوال عقل بروز توهم و هذیان است. مثلاً بیمار فکر کند همسرش به وی خیانت کرده‌است و یا همسایگان و پرستارش قصد آسیب رساندن و توطئه علیه وی را دارند. بیمار ممکن است به فرزندانش بدبین شود. گاهی اوقات بیمار افرادی را مثلاً والدین فوت شده یا اقوام را که نیستند و حضور ندارند می‌بینند.

در موارد شدید بیمار برای انجام کارهای اولیه شخصی نیاز به کمک پیدا می‌کند و ممکن است توانایی کنترل ادرار و مدفوع را هم از دست دهد. بیمار دچار زوال عقل ممکن است در تکلم و یافتن کلمات مناسب مشکل پیدا کند و در نتیجه کم حرف و گوشه گیر شود. در موارد پیشرفته تر بیمار آگاهیش را نسبت به بیماری از دست داده و نمی‌داند دچار ناتوانی در انجام برخی کارها است و ممکن است کارهای خطر ساز انجام دهد. بتدریج ممکن است توانایی حرکتی بیمار هم دستخوش آسیب شده و مکرراً تعادلش را از دست داده زمین بخورد.


برخي علائم ديگر اين بيماري عبارتند از:

اثر انگشت غیر طبيعي، از دست رفتن حس بویایي، افسردگي، اختلال فضای بینایی (ناتوانی در دنبال کردن و یادآوری جهات بینایی یا کپی کردن و نقاشی کردن تصاویری که فرد آنها را دیده است(.
اولين علامت آلزايمر از دست دادن حافظه است كه البته خود بيمار متوجه آن نمي شود، اما اطرافيان وي ميتوانند اين موضوع را تشخيص دهند و به اقدام عليه آن بپردازند.

آیا آلزایمر قابل پیشگیری است؟

تاکنون هیچ راه تضمین شده ای برای پیشگیری از آلزایمر وجود نداشته است، اما تحقیقات اخیر روش های زیر را در پیشگیری از آلزایمر موثر می داند.


1. تمرینات فکری
افرادی که مرتب مطالعه می کنند و یا بازی های فکری انجام می دهند، جدول حل می کنند و ... کمتر در معرض ابتلا به بیماری آلزایمر خواهند بود.


2. تمرینات بدنی
30 دقیقه ورزش روزانه تاثیر به سزایی در سلامت قلب، ماهیچه ها و مغز دارد. پیاده روی، باغبانی، تمیز کردن منزل و....می تواند نوعی ورزش باشد.

3. نوشیدن مایعات به اندازه ی کافی
کم آبی، مهم ترین فاکتور متغیر برای از دست دادن حافظه است. به مقدار کافی مایعات بنوشید و از مصرف نوشیدنی های الکلی اجتناب کنید.

4. مراقب داروهای مصرفی باشید
پزشک شما باید از کلیه داروهای تجویزی و غیر تجویزی که مصرف می کنید آگاه باشد. زیرا ترکیب بعضی از داروها باعث گیجی، فراموشی و یا آسیب بلند مدت به حافظه شود.

5. از رژیم غذایی سالمی پیروی کنید
روزانه حداقل 5 نوع میوه و سبزی تازه بخورید. سبزیجات پهن برگ مثل بروکلی، اسفناج و کاهو برای پیشگیری از آلزایمر بسیار مفید است.

6. از مکمل فسفاتیدیل سرین Phosphatidylserine استفاده کنید
مطالعات مختلف نشان می دهد که استفاده از این مکمل در مراحل اولیه ی ابتلا به آلزایمر، سرعت پیشرفت بیماری را کاهش می دهد. بنابراین اگر این بیماری در خانواده در حال گسترش است بهتراست با مشورت پزشک مصرف آن را شروع کنید.

 

 

 

 

 

 

 

گردآورنده: نگار صادقي

^